Чорраҳалардан ўтиш, қувиб ўтиш ва тўхтаб туриш қоидалари
ЙҲҚнинг кўпчиликка қийин мавзулари банд рақамлари билан: чорраҳалардан ўтиш навбати, қувиб ўтиш қаерда тақиқланади, тўхташ ва тўхтаб туриш фарқи.
Ўзбекистон Йўл ҳаракати қоидаларида кўп ўқувчиларга энг қийин туюладиган учта мавзу бор: чорраҳаларда йўл бериш навбати, қувиб ўтиш ҳамда тўхташ ва тўхтаб туриш фарқи. Қисқаси: белгисиз тенг аҳамиятли йўллар чорраҳасида ўнгдан келаётганга йўл берасиз; яшил чироқда чапга бурилаётган ҳайдовчи қарама-қарши томондан келаётганларга йўл беради; тартибга солинган чорраҳаларда, пиёдалар ўтиш жойларида ва кўприкларда қувиб ўтиш тақиқланади; тўхташ — 10 дақиқагача, тўхтаб туриш — ундан узоқроқ.
Биринчи савол: чорраҳа тартибга солинганми?
Ўтиш навбатини светофор ёки тартибга солувчи белгиласа, чорраҳа тартибга солинган ҳисобланади. Светофор сариқ рангда милтилласа, ўчган бўлса ёки тартибга солувчи бўлмаса, чорраҳа тартибга солинмаган бўлади ва сиз имтиёз белгилари ҳамда тартибга солинмаган чорраҳалар қоидаларига амал қиласиз (Йўл ҳаракати қоидаларининг 98-банди).
Турли ишоралар бир-бирига зид келса, тартибни 43-банд белгилайди: тартибга солувчининг ишоралари светофор, белгилар ва чизиқлардан устун, ишлаб турган светофор эса имтиёз белгиларидан устун. Светофор ишламаса, кўндаланг йўналишдаги светофор ҳам ишламаётганига ишонч ҳосил қилганингиздан кейингина ҳаракатни давом эттирасиз. Яшил ишорадан кейин сариқ ёнганда кескин тормоз бермасдан тўхтай олмайдиган ҳайдовчи ҳаракатни давом эттириши мумкин (42-банд).
Тартибга солинмаган чорраҳада ким биринчи ўтади

Қоида икки босқичда ишлайди. Аввал йўллар тенг аҳамиятлими ёки йўқлигини аниқланг. Йўл асосий йўл ҳисобланади, агар у 2.1, 2.3.1–2.3.3 белгилари ёки 5.1 «Автомагистраль» белгиси билан белгиланган бўлса, иккинчи йўл тупроқ ёки шағал бўлиб, бу йўл қаттиқ қопламали бўлса ёхуд иккинчи «йўл» ҳовли, тўхтаб туриш жойи ёки ёқилғи қуйиш шохобчасидан чиқиш бўлса (6-банд). Иккинчи даражали йўлнинг чорраҳага туташ қисқа қопламали қисми уни асосий йўлга тенглаштирмайди.
- Тенг бўлмаган йўллар: иккинчи даражали йўлдаги ҳайдовчи асосий йўлдан яқинлашаётган транспорт воситаларига, улар кейин қайси томонга юришидан қатъи назар, йўл беради (104-банд).
- Тенг аҳамиятли йўллар: ўнгдан яқинлашаётган транспорт воситаларига йўл берасиз (105-банд). Бундай чорраҳаларда трамвай бошқа транспорт воситаларига нисбатан устун.
- Асосий йўл чорраҳада йўналишини ўзгартирса (7.13 лавҳачаси унинг шаклини кўрсатади), асосий йўлдаги ҳайдовчилар ўзаро тенг йўллар қоидасига амал қилади, иккинчи даражали йўллардаги ҳайдовчилар ҳам шундай (106-банд).
- Йўлингизнинг қопламаси бор-йўқлигини аниқлай олмасангиз, масалан қоронғида, лой ёки қорда, ва имтиёз белгилари бўлмаса, ўзингизни иккинчи даражали йўлда деб ҳисобланг (108-банд).
Бир неча мисол:
- Белгиси ҳам, светофори ҳам йўқ икки тенг асфальт йўл чорраҳасини тўғрига кесиб ўтяпсиз. Ўнгдан бир автомобиль, чапдан бошқаси келяпти. Сиз ўнгдагига йўл берасиз, чапдаги эса сизга йўл беради.
- Иккинчи даражали йўлда «Йўл беринг!» белгиси олдида турибсиз. Асосий йўлдаги автомобиль ишора билан сизнинг йўлингизга бурилишини билдиряпти. Барибир кутасиз: тенг бўлмаган йўлларда иккинчи даражали йўлдаги ҳайдовчи асосий йўлдаги транспорт қаерга кетишидан қатъи назар йўл беради.
- Турар жой ҳовлисидан тор кўчага чиқяпсиз. Кўча асосий йўл ҳисобланади, шунинг учун ундаги ҳаммага, пиёдаларга ҳам йўл берасиз (6 ва 54-бандлар).
- Кечаси катта чорраҳадаги светофор сариқ рангда милтиллай бошлади. Энди чорраҳа тартибга солинмаган: имтиёз белгиларини қидиринг, улар бўлмаса, тенг йўллар қоидасини қўлланг.
Чапга бурилиш ва қайрилиб олиш
Қоидалар чапга бурилишни ҳар қандай вазиятда бир хил ҳал қилади: чапга бурилаётган ҳайдовчи қарама-қарши томондан тўғрига ёки ўнгга кетаётганларга йўл беради.
- Светофорнинг яшил ишорасида чапга бурилаётган ёки қайрилиб олаётган ҳайдовчи қарама-қарши томондан тўғрига ҳаракатланаётган ва ўнгга бурилаётган транспорт воситаларига йўл беради (99-банд).
- Тенг аҳамиятли йўллар чорраҳасида ҳам худди шундай (107-банд).
- Чорраҳадан ташқарида чапга бурилаётган ёки қайрилиб олаётган ҳайдовчи қарама-қарши томондан келаётганларга ва бир йўналишдаги трамвайга йўл беради (59-банд).
- Яшил ёнганда аввал чорраҳадан ўтишни тугаллаётган транспорт воситаларини ва йўлни кесиб ўтиб улгурмаган пиёдаларни ўтказиб юборинг (103-банд).
Ўнгга, чапга бурилиш ёки қайрилиб олишдан олдин қатнов қисмининг шу йўналиш учун мўлжалланган энг четки ҳолатини эгалланг; айланма ҳаракатланиш чорраҳасига кириш бундан мустасно (56-банд). Пиёдалар ўтиш жойларида, туннелларда, кўприклар, йўл ўтказгичлар, эстакадаларда ва уларнинг остида (белгилар рухсат бермаган бўлса), темир йўл кесишмаларида ҳамда йўлнинг кўриниши бирор йўналишда 100 м дан кам бўлган жойларда қайрилиб олиш тақиқланади (62-банд). Орқага ҳаракатланиш чорраҳаларда ва қайрилиб олиш тақиқланган барча жойларда тақиқланади (63-банд).
Айланма ҳаракатланиш чорраҳалари
Айланма ҳаракатланиш чорраҳасида айланада ҳаракатланаётган транспорт воситалари айланага кириб келаётганларга нисбатан устунликка эга (98-банд). Кўк доира шаклидаги 4.3 белгиси айланма ҳаракатни ва ҳаракат йўналишини билдиради, 1.7 огоҳлантирувчи учбурчаги эса уни олдиндан эълон қилади. Айланага бўш оралиқ бўлгандагина киринг, чиқишдан олдин эса, ҳар қандай бурилишдагидек, ўнгга бурилиш ишорасини ёқинг (45-банд).
Қувиб ўтиш нима ва у қаерда тақиқланади
Қоидаларда қувиб ўтиш — бир ёки бир нечта транспорт воситасини қарама-қарши йўналишда ҳаракатланиш учун мўлжалланган тасмага чиқиб, сўнг ўз қаторига қайтиб ўзиб кетиш (6-банд). Ўз томонингиздан чиқмасдан бир йўналишдаги транспортдан тезроқ юриш қувиб ўтиш эмас, ўзиб кетиш ҳисобланади; унга икки томондан ҳам рухсат бор, чапга бурилиш ишорасини бериб бурилаётган транспорт воситаси эса ўнг томондан ўзиб кетилади (83-банд).
Қувиб ўтишдан олдин чапга бурилиш ишорасини ёқинг ва қуйидагиларга ишонч ҳосил қилинг: чиқмоқчи бўлган тасмангиз етарлича масофада бўш, орқангиздаги ҳеч ким қувиб ўтишни бошламаган, олдингиздаги транспорт чапга бурилиш ёки қувиб ўтиш ишорасини бермаяпти ва сиз қувиб ўтилаётган транспортга халақит бермасдан ўз қаторингизга қайта оласиз (82-банд). Қувиб ўтилаётган ҳайдовчига тезликни ошириш ёки бошқа йўл билан халақит бериш тақиқланади (84-банд).
| Қувиб ўтиш тақиқланади | Банд |
|---|---|
| Тартибга солинган чорраҳаларда | 86 |
| Тартибга солинмаган чорраҳаларда, асосий ҳисобланмайдиган йўлда ҳаракатланаётганда | 86 |
| Кўприклар, йўл ўтказгичлар ва эстакадаларда ҳамда уларнинг остида | 86 |
| Пиёдалар ўтиш жойларида | 86 |
| Темир йўл кесишмаларида ва уларга 100 м дан кам қолганда | 86 |
| Олдинги транспорт ўзи қувиб ёки айланиб ўтаётган бўлса | 86 |
| Тепалик охирида ва кўриниш чекланган жойларда | 86 |
| 3.20 ва 3.22 белгиларининг таъсир оралиғида | 86 |
| 1.1 ёки 1.3 узлуксиз чизиқни кесиб қарама-қарши томонга чиқиш | 64 |
| Тўрт ва ундан ортиқ тасмали икки томонлама йўлда қарама-қарши йўналиш тасмаларига чиқиш | 65 |
3.20 белгиси соатига 40 км дан секин ҳаракатланаётган якка транспорт воситасини қувиб ўтишни тақиқламайди. Аҳоли пунктларидан ташқарида секин юрадиган ёки катта ҳажмли транспорт воситаси иложи борича ўнгга олиши, зарур бўлса эса орқасида тўпланиб қолган транспортни ўтказиб юбориш учун тўхташи керак (87-банд). Қувиб ўтиш қоидаларини бузиш учун 3 БҲМ, яъни 1 320 000 сўм жарима солинади, қоидани бузиб қарама-қарши томонга чиқиш эса алоҳида ҳуқуқбузарлик бўлиб, 10 БҲМ туради; тўлиқ рўйхат ЙҲҚ жарималари жадвалида.
Тўхташ ва тўхтаб туриш
Фарқ вақт ва мақсадда. Тўхташ — ҳаракатни 10 дақиқагача тўхтатиш. Тўхтаб туриш — йўловчиларни чиқариш-тушириш ёки юк ортиш-тушириш билан боғлиқ бўлмаган ҳолларда ҳаракатни 10 дақиқадан кўпроқ вақтга атайин тўхтатиш (6-банд). Тўхташ тақиқланган жойда тўхтаб туриш ҳам тақиқланган, лекин аксинча эмас.
Йўлнинг ўнг томонида, йўл ёқасида, у бўлмаса қатнов қисмининг четида, унга параллель ва бир қатор қилиб тўхтанг ва тўхтаб туринг (88–89-бандлар). Аҳоли пунктларида ҳар йўналишда биттадан тасмаси бўлган ва ўртасида трамвай йўли бўлмаган йўлларда ҳамда бир томонлама ҳаракатли йўлларда чап томонда ҳам тўхташ ва тўхтаб туриш мумкин. Тротуар четида енгил автомобиллар фақат 5.15 белгиси билан бирга қўйиш усулини кўрсатувчи лавҳачалардан бири ўрнатилган жойда тўхтаб туриши мумкин.
| Жой | Тўхташ | Тўхтаб туриш |
|---|---|---|
| Пиёдалар ўтиш жойида ва ундан олдинги 10 м да | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Чорраҳада ва кесишаётган қатнов қисми четидан 30 м гача | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Бекат белгисидан 15 м гача (йўналишли транспортга халақит бермасдан йўловчи чиқариш-туширишдан ташқари) | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Қайрилиб олиш жойида ва ундан 30 м олдин ёки кейин | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Темир йўл кесишмаларида ва туннелларда | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Бир йўналишда учтадан кам тасмаси бўлган кўприк ва йўл ўтказгичларда | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Автомобиль билан узлуксиз чизиқ ёки қарама-қарши чет орасида 3 м дан кам қоладиган жойда | Тақиқланган | Тақиқланган |
| Темир йўл кесишмасидан 50 м гача | — | Тақиқланган |
| Аҳоли пунктидан ташқарида, 2.1 белгиси билан белгиланган йўлнинг қатнов қисмида | — | Тақиқланган |
| 3.27 белгиси ёки бордюр бўйлаб чизилган 1.4 чизиғи таъсирида | Тақиқланган | Тақиқланган |
| 3.28 белгиси ёки 1.10 чизиғи таъсирида | Рухсат этилган | Тақиқланган |
Тўхташ чекловлари 91-банддан, тўхтаб туриш чекловлари 92-банддан олинган. 3.27–3.30 белгилари фақат йўлнинг улар ўрнатилган томонида амал қилади ва уларнинг таъсири кейинги чорраҳада тугайди. Эшикни очишдан олдин ҳеч кимга халақит бермаслигингизга ишонч ҳосил қилинг (94-банд), автомобилни эса ўз-ўзидан юриб кетмаслиги учун чоралар кўргандан кейингина ташлаб кетинг (95-банд). Белгиларнинг ўзи Ўзбекистон йўл белгилари бўйича қўлланмамизда, буларнинг ҳаммасини текширадиган имтиҳон эса права имтиҳони ҳақидаги мақоламизда тушунтирилган.
Кўп бериладиган саволлар
Белгисиз чорраҳада ким биринчи ўтади?
Йўллар тенг бўлса, ўнгдан яқинлашаётган транспорт. Бир йўл қопламали, иккинчиси қопламасиз бўлса ёки сиз ҳовлидан чиқаётган бўлсангиз, қопламали йўл ёки кўча устун.
Қизил чироқда ўнгга бурилиш мумкинми?
Фақат қизил чироқ ёнида 5.42 белгиси турса ёки қўшимча тармоқдаги яшил стрелка рухсат берса ва фақат пиёдалар ҳамда бошқа транспорт воситаларига йўл бергандан кейин.
Тўхташ ва тўхтаб туришнинг фарқи нима?
Вақт ва мақсадда: тўхташ — 10 дақиқагача, тўхтаб туриш ундан узоқроқ ва йўловчи ёки юк билан боғлиқ эмас. 3.27 белгиси иккаласини, 3.28 белгиси эса фақат тўхтаб туришни тақиқлайди.
Айланма ҳаракатда ким устун?
Айланада ҳаракатланаётган транспорт воситалари айланага кириб келаётганларга нисбатан устун (98-банд).
Avtotest қандай ёрдам беради
Чорраҳалар, қувиб ўтиш ва тўхташ — назарий имтиҳон учун биз ишлаб чиқаётган Avtotest иловасида алоҳида мавзулар, шунинг учун айнан шу қоидаларга оид саволларни ишлаб чиқишингиз мумкин. Ҳар бир жавобдан кейин илова тегишли банд матнини кўрсатади, хато жавоблар эса кетма-кет икки марта тўғри жавоб бермагунингизча рўйхатда қолади; видео дарслар ҳам шу қоидаларни тушунтиради. Илова инструктор билан ҳақиқий йўлда машқ қилиш ўрнини босмайди. Ҳар куни битта билет ва битта имтиҳон бепул; тўлиқ кириш — автоматик янгиланмайдиган бир ойлик бир марталик тўлов. Саволлар ўзбек (лотин ва кирилл) ва рус тилларида. Avtotest давлат иловаси эмас ва Ички ишлар вазирлиги ёки бошқа бирор давлат органининг вакили эмас; расмий қоидалар lex.uz сайтида. Иловани Google Play дўконидан ҳам юклаб олиш мумкин.
Манбалар
- Йўл ҳаракати қоидалари, Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 12 апрелдаги 172-сон қарори, 9–16-боблар (2026 йил 30 октябрдаги таҳрир) — lex.uz, 2026
- Йўл ҳаракати қоидалари кирилл ёзувида — lex.uz, 2026
- Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс, 128⁵, 128⁶ ва 128⁹-моддалар — lex.uz, 2026
- Президентнинг 2026 йил 23 июндаги ПФ-115-сон Фармони (базавий ҳисоблаш миқдори) — lex.uz, 2026
Муаллиф — Санжар Жабборов, Avtotest иловаси дастурчиси. Матн Ўзбекистон Йўл ҳаракати қоидалари (lex.uz) билан солиштириб текширилган. Янгиланган сана: 2026 йил 14 ноябрь. Бу умумий маълумот: йўлда доимо белгилар, чизиқлар ва тартибга солувчининг ишораларига амал қилинг. Avtotest давлат иловаси эмас.