Қарз ҳақида эслатма: мижозга 8 та хушмуомала хабар намунаси
Дўконингизга қарздор мижозга хушмуомала эслатма: қачон юбориш, хабарда нима бўлиши, Telegram, WhatsApp ёки SMS учун 8 намуна ва нима қилмаслик керак.
Тўлаш кунидан икки-уч кун олдин дўстона хабар, ўша куни қисқа хабар, муддат ўтгач эса қатъийроқ хабар юборинг; ҳар бирида сумма, сана ва қандай тўлаш мумкинлиги бўлсин. Фақат мижознинг ўзига, кундузи ёзинг, ҳеч кимни қўрқитманг ва шарманда қилманг. Қуйида Telegram, WhatsApp ёки SMS учун 8 та тайёр намуна бор.
Эслатмани қачон юбориш керак
| Қачон | Мақсад | Оҳанг |
|---|---|---|
| тўлаш кунидан 2–3 кун олдин | унутишнинг олдини олиш | дўстона, енгил |
| тўлаш куни | бугун тўлашни сўраш | қисқа, бетараф |
| 1–3 кун кейин | нима бўлганини билиш | хушмуомала, очиқ |
| тахминан бир ҳафта кейин | сана ёки тўлов жадвалини келишиш | қатъий, ечим изловчи |
| икки ҳафта ва ундан кўпроқ кейин | насияни тўхтатишдан олдин охирги огоҳлантириш | хотиржам, расмий |
Ҳар бир босқичда битта хабар етарли. Кечиккан одам кўпинча шунчаки унутган бўлади, шунинг учун муддатдан олдинги эслатма энг фойдалиси: у вақтида тўлаш ҳали мумкин бўлган пайтда келади. Мижоз тўлаши ёки жадвалга рози бўлиши биланоқ тўхтатинг ва унга раҳмат айтинг.
Ҳар бир эслатмада нима бўлиши керак
- Мижознинг исми ва дўконингиз номи. Одамлар рақамларни ёмон сақлайди, шунинг учун хабар охирида ўзингизни таништиринг.
- Сумма, керак бўлса — нима учунлиги: «25 октябрдаги озиқ-овқат».
- Сана: қачон тўлаш кераклиги ёки қачон керак бўлгани.
- Қандай тўлаш мумкинлиги: дўконга келиб нақд, карта рақамига ўтказма ёки Click, Payme каби тўлов иловалари орқали.
- Жавоб беришнинг осон йўли, масалан: «бирор нарса нотўғри бўлса, шу ерга ёзинг». Мижоз аллақачон тўлаганини айтса, дафтарни бирга текширинг: ҳар бир харид ва тўлов санаси билан ёзилган рўйхат одатда масалани ҳал қилади.
Хабарни телефон экранида бир қарашда ўқиладиган икки-уч гапдан оширманг ва мижоз гаплашадиган тилда — ўзбекча ёки русча — ёзинг. Агар расмий ёзма талабнома юборишга тўғри келса, унга қўйиладиган талабларни юрист билан текширинг.
Telegram, WhatsApp ёки SMS учун 8 та намуна

Қавс ичидаги сўзларни алмаштиринг. Охиридаги «[дўкон]» — дўконингиз номи.
- Уч кун олдин: «Ассалому алайкум, [исм]. Дўкондан дўстона эслатма: [сумма] қарзингизни тўлаш куни — [сана]. Дўконга келиб ёки ўтказма орқали тўлашингиз мумкин. Раҳмат. — [дўкон]»
- Тўлаш куни: «Ассалому алайкум, [исм]. Бугун, [сана], [сумма] қолдиғингизни тўлаш куни. Ўтказма қулай бўлса, чек суратини юборсангиз кифоя. Раҳмат. — [дўкон]»
- Эртаси куни: «Ассалому алайкум, [исм]. [сана] куни кутилган [сумма] тўловингиз ҳали келмади. Балки эсдан чиққандир. Қачон кириб ўта оласиз? — [дўкон]»
- Бир ҳафтадан кейин: «Ассалому алайкум, [исм]. [сумма] қолдиғингизнинг муддати [сана] куни ўтган. Илтимос, шу ҳафта тўланг ёки қайси кун қулай эканини айтинг. — [дўкон]»
- Бўлиб тўлашни таклиф қилиш: «Ассалому алайкум, [исм]. Агар [сумма] қарзни бирданига тўлаш қийин бўлса, уни ҳафталик тўловларга бўлишимиз мумкин. Биринчиси учун қайси сана сизга қулай? — [дўкон]»
- Жадвални тасдиқлаш: «Ассалому алайкум, [исм]. Келишганимизни тасдиқлайман: [сумма] уч қисмда, ҳар бири [қисм]: [1-сана], [2-сана] ва [3-сана] кунлари. Масалани ҳал қилганингиз учун раҳмат. — [дўкон]»
- Тўловдан кейин миннатдорчилик: «Ассалому алайкум, [исм]. [сумма] тўловингизни олдим, раҳмат. Энди қолдиғингиз — [қолдиқ]. — [дўкон]»
- Охирги огоҳлантириш: «Ассалому алайкум, [исм]. [сумма] қолдиғингизнинг муддати [сана] куни ўтган, тўлов жадвали ҳам ҳали келишилмаган. Қарз тўланмагунча сизга фақат нақд пулга сота оламан. Жадвал келишишга доим тайёрман. — [дўкон]»
Ҳар бир намуна битта фактни айтади ва битта ҳаракатни сўрайди. Уларнинг ҳеч бирида бошқа одамлар тилга олинмайди, мижоз нега тўламагани тахмин қилинмайди ва сиз қила олмайдиган ёки қилмоқчи бўлмаган оқибатлар билан қўрқитилмайди.
Нима қилмаслик керак
Қарз ундириш қоидалари мамлакатга қараб фарқ қилади, қуйидаги қонунларнинг баъзилари фақат банклар ёки ундирув агентликларига тегишли, лекин биргаликда улар регуляторлар чегарани қаердан ўтказишини кўрсатади. Уларни дўконингиз учун ҳам меъёр деб билинг.
- Қарзни ошкор қилманг. Деворда, маҳалла гуруҳида ёки ижтимоий тармоқда рўйхат йўқ. Ўзбекистонда шахсга доир маълумотларни номаълум доирадаги одамларга очиш, жумладан интернетга жойлаш уларни тарқатиш ҳисобланади, йиғиш мақсадидан ташқари тарқатиш эса фақат субъектнинг розилиги билан мумкин («Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонун, 14-модда). Бразилиянинг Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кодексига кўра, қарздор мижоз ундирув пайтида масхара ёки хижолатга қолдирилмаслиги керак (42-модда). Мексикада истеъмолчилар агентлигининг мунтазам насия берадиган корхоналар ва улар учун ишлайдиган ундирувчилар учун қоидалари мижоз қарзи тилга олинган, оммага кўринадиган плакат ва эълонларни тақиқлайди (A/002/2015-сон қарор, 5-модда).
- Қариндошлар, қўшнилар ёки иш берувчига мурожаат қилманг. Ўзбекистон қонунига кўра, шахсга доир маълумотлар субъектнинг розилигисиз учинчи шахсларга ошкор қилинмаслиги ва тарқатилмаслиги шарт (28-модда). Россияда кредитор қарз ҳақида оила аъзолари, қўшнилар ёки бошқа одамлар билан фақат қарздорнинг ҳам, ўша одамнинг ҳам розилиги билан боғланиши мумкин (230-ФЗ-сон Федерал қонун, 4-модда). Колумбияда қарз ундирувчи ҳеч ким қарздор тавсия берувчи сифатида кўрсатган одамларга мурожаат қила олмайди (2023 йилдаги 2300-сон қонун, 4-модда). Туркияда шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш кенгаши қарз ҳақидаги хабар қарздорнинг компаниясидаги телефонларга бориб қолгани учун уни юборган компанияни 85 000 лира жаримага тортган (2023/78-сон қарор).
- Қўрқитманг ва чалғитманг. Ўзингиз қилмоқчи бўлмаган ҳуқуқ-тартибот идоралари, қамоқ ёки суд билан қўрқитиш йўқ. Бразилияда қарз ундиришда таҳдид ва ёлғон гаплар жиноят ҳисобланади (Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кодекси, 71-модда), Россия қонуни эса қарздорни суд ёки жиноий жавобгарлик ҳақида чалғитишни тақиқлайди (230-ФЗ, 6-модда).
- Кечаси ва жуда тез-тез ёзманг. Россияда муддати ўтган қарз ҳақидаги хабарларни иш кунлари соат 22:00 дан 8:00 гача, дам олиш ва байрам кунлари соат 20:00 дан 9:00 гача юбориш мумкин эмас, уларнинг сони эса кунига икки, ҳафтасига тўрт ва ойига 16 мартадан ошмаслиги керак (230-ФЗ, 7-модда). Колумбияда ундирув бўйича мурожаатларга душанбадан жумагача соат 7:00 дан 19:00 гача ва шанба куни соат 8:00 дан 15:00 гача рухсат берилади, якшанба ва байрам кунлари эса умуман мумкин эмас, кунига кўпи билан бир марта (2023 йилдаги 2300-сон қонун, 3-модда). Ҳар қандай жойда яхши қоида: кундузи, иш кунлари, битта хабар.
- Розилик бермаган одамга ёзманг. WhatsApp бизнес сиёсатига кўра, корхона одамлар билан фақат улар ўз рақамини берган ва ундан хабар олишга розилик билдирган бўлсагина боғлана олади, улар сўраганда эса ёзишни тўхтатиши шарт. Биринчи марта насияга сотганингизда сўранг: «Сизга Telegram ёки WhatsApp орқали эслатма юборсам бўладими?»
Мижоз жавоб бермаса
- Эслатмадан кейин кейингисини юборишдан олдин икки-уч кун кутинг.
- Кундузи бир марта қўнғироқ қилинг ёки дўконда, ҳеч ким эшитмайдиган жойда юзма-юз гаплашинг.
- Бўлиб тўлашни таклиф қилинг (5-намуна) ва уни ёзма тасдиқланг (6-намуна).
- Қарз ёки жадвал изга тушмагунча янги насияни тўхтатинг.
- Охирги огоҳлантиришни юборинг (8-намуна).
- Сумма арзиса, расмий чоралар ҳақида юрист ёки медиатордан маслаҳат сўранг. Ёзувларингизни, хабарларингизни ва мижознинг тасдиқларини сақлаб қўйинг.
Жавоб берадиган мижоз — ҳатто «бу ҳафта эмас» деса ҳам — жим бўлиб қолгандан кўра осонроқ, шунинг учун жавоб беришни енгил қилинг: айбловсиз, аниқ сумма ва бир нечта сана танлови билан. Бундай ҳолатларнинг кўпининг олдини оладиган қоидалар насия савдо дўконга фойдалими мақоласида, яхши ҳисоб эса тўғри юритилган қарз дафтар билан бошланади.
Кўп бериладиган саволлар
Қарзни қайтаришни қандай хушмуомала сўраш мумкин?
Сумма ва санани айтинг, битта оддий ҳаракатни сўранг ва жавоб учун жой қолдиринг: «Ассалому алайкум, Малика опа. Дўстона эслатма: 60 000 сўм қарзни тўлаш куни — жума. Раҳмат.» Хабарни яккама-якка, иложи бўлса — муддатдан олдин юборинг.
Telegram ёки WhatsApp орқали эслатмани қандай ёзиш керак?
Мижознинг исми, сумма, тўлаш куни ва қандай тўлаш мумкинлиги ёзилган қисқа хабар юборинг ва охирида дўконингиз номини ёзинг. Фақат сиздан хабар олишга рози бўлган мижозларга ёзинг, улар сўраса — тўхтатинг.
Қарзни қандай қилиб безор қилмасдан сўраш мумкин?
Хотиржам маромни сақланг: муддатдан олдин бир марта, ўша куни бир марта, кейин тахминан ҳафтада бир марта, доим кундузи ва яккама-якка. Баъзи мамлакатларда қонуний чегара бор: масалан, Россияда муддати ўтган қарз ҳақидаги хабарлар кунига икки, ҳафтасига тўрт ва ойига 16 мартадан ошмаслиги керак.
Мижоз дўст ёки қариндош бўлса-чи?
Худди шу хабарлар ва худди шу қоидалардан фойдаланинг. Эслатмани дўконнинг ҳаммага юбориладиган одатий хабари сифатида айтиш унинг шахсий тусини юмшатади: «Муддатдан олдин бу хабарни ҳамма мижозларга юбораман». Бошқалар билан бўлгани каби, яккама-якка юборинг.
Qarz Daftar қандай ёрдам беради
Qarz Daftar, биз ишлаб чиққан илова, эслатмани сиз учун юборади. Автоматик SMS ёқилган бўлса, қарздор тўлаш кунидан 10, 5 ва 1 кун олдин хабар олади; битта одамга кунига биттадан ортиқ эслатма SMS бормайди ва кечаси хабар юборилмайди (фақат амалдан кейинги дастлабки 30 дақиқа бундан мустасно). Қарздорларга автоматик қўнғироқ ҳам қилиш мумкин, насия шартномасида эса тўлов куни SMS ёки қўнғироқни алоҳида ёқасиз (одатда у ўчиқ туради). Сизга эса илова тўлаш муддати келган ва кечиккан қарзларни эслатади. SMS ва қўнғироқлар пуллик: улар «Савдо» ва ундан юқори тарифларга совға сифатида қўшилади ёки алоҳида пакет билан олинади. Янги ҳисобда обунасиз 50 тагача мижоз ва ойига 300 тагача амал киритиш мумкин. Qarz Daftar қарз бермайди, фоиз ҳисобламайди ва қарз ундирмайди. App Store, Google Play.
Манбалар
- «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонун (ЎРҚ-547), 14 ва 28-моддалар — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси (Lex.uz), Ўзбекистон, 2019
- Бразилиянинг Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кодекси (8.078/1990-сон қонун), 42 ва 71-моддалар — Бразилия Депутатлар палатаси, 1990 (амалдаги матн)
- Россиянинг муддати ўтган қарзни қайтариш фаолияти ҳақидаги 230-ФЗ-сон Федерал қонуни, 4, 6 ва 7-моддалар — КонсультантПлюс, Россия, 2016 (2026 йилги матн)
- Колумбиянинг 2023 йилдаги 2300-сон қонуни — Колумбия Сенатининг Бош котибияти, 2023
- Мексика истеъмолчилар агентлигининг ундирув идоралари ҳақидаги A/002/2015-сон қарори — Мексика Истеъмолчиларни ҳимоя қилиш федерал идораси, Мексика Федерациясининг расмий газетаси, 2015
- Туркия шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш кенгашининг 2023/78-сон қарори — Туркия шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилиш кенгаши, 2023
- WhatsApp орқали бизнес хабарлар юбориш сиёсати — WhatsApp, 2026
Муаллиф: Санжар Жабборов, Qarz Daftar иловаси дастурчиси. Юқорида келтирилган қонунлар ва қоидалар асосида текширилди. Янгиланган сана: 2026 йил 14 ноябрь. Бу умумий маълумот, юридик маслаҳат эмас: қарз ундириш қоидалари мамлакатга қараб фарқ қилади ва ўзгариб туради.