Smeta tuzish: namuna, bepul PDF blank va Excel shablon
Ish smetasini qanday tuzish kerak: unga nima yoziladi, oʻlchovdan imzogacha bosqichlar, qonun nima deydi, bepul PDF blank va Excel shablon.
Smeta — muayyan ishni boshlashdan oldin mijozga beriladigan yozma narx: kim ijrochi va kim buyurtmachi, har bir ish va material miqdori va narxi bilan, jami summa, narx qachongacha amal qilishi va shartlar. Uni obyektni koʻrib, oʻlchab boʻlgach tuzing, har bir bandni alohida yozing va ish boshlanishidan oldin mijozga imzolating. Quyida bepul chop etiladigan blank va hisob-kitobni oʻzi qiladigan Excel shablon bor.

Smeta, tijorat taklifi yoki hisobvaraq-faktura?
Mijozlar bu soʻzlarni aralashtirib ishlatadi, shuning uchun har bir hujjat nima qilishini bilib qoʻygan foydali.
| Hujjat | Qachon | Nima qiladi |
|---|---|---|
| Smeta | ishdan oldin | tasvirlangan ish uchun narx taklif qiladi; Fuqarolik kodeksi ham ish bahosini aniqlash uchun aynan shu soʻzni ishlatadi |
| Tijorat taklifi | sotuvdan oldin | koʻproq tovar yoki xizmatlar uchun umumiy narx taklifi; usta uchun smeta aniqroq |
| Hisobvaraq-faktura | ishdan yoki bosqichdan keyin | toʻlovni soʻraydi; Soliq kodeksiga koʻra, odatda elektron tizimda rasmiylashtiriladi va soliq hujjati hisoblanadi |
| Toʻlov kvitansiyasi (tilxat) | pul olinganda | toʻlov qabul qilinganini tasdiqlaydi |
Qaysi soʻzni ishlatmang, ish aynan smetada belgilanadi. Smeta hisobvaraq-faktura emas va uning oʻrnini bosmaydi: mijozingiz yoki soliq qoidalaringiz hisobvaraq-faktura talab qilsa, uni alohida rasmiylashtiring. Bino qurish yoki kapital taʼmirlashda esa «qurilish smetasi», yaʼni loyiha-smeta hujjatlari tuziladi (Fuqarolik kodeksi, 670-modda); bu maqola bir usta yoki kichik brigada bajaradigan ishlar haqida.
Smetaga nimalar yoziladi
Yaxshi smeta mijoz sizga qoʻngʻiroq qilib soʻraydigan savollarga oldindan javob beradi. Namunada belgilangan oltita qism:
- Sizning va mijozning maʼlumotlari: ismingiz yoki ustaxonangiz nomi, telefoningiz; mijozning ismi, telefoni va obyekt manzili. Yakka tartibdagi tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs boʻlsangiz, buni ham yozing: Soliq kodeksi tadbirkorlik bitimlarida shu maqomni koʻrsatishni talab qiladi (465-modda).
- Raqam, sana va amal qilish muddati. Raqam ikkalangizga «12-sonli smeta» deb gaplashish imkonini beradi; muddat mijozga qancha vaqt oʻylashi mumkinligini aytadi va materiallar qimmatlashsa, sizni himoya qiladi.
- Har bir ish miqdori, birligi va narxi bilan. «Devorni boʻyash, 2 qatlam: 40 m² × 25 000 soʻm = 1 000 000 soʻm» aniq; «Boʻyash — 5 million» esa nima kirgani haqida bahsga yoʻl ochadi. Oʻzingiz oʻlchaydigan birliklarni ishlating: m², metr, dona, soat yoki butun ish uchun bitta xizmat.
- Ish va materiallar alohida qatorda, narxlagan mahsulot yoki markasi bilan. Mijoz boʻyoqni oʻzi olishga qaror qilsa, butun smetani emas, bitta qatorni oʻzgartirasiz.
- Jami: oraliq jami, chegirma (boʻlsa), soliq (uning toʻlovchisi boʻlsangiz), jami, avans va qoldiq — hisob-kitob koʻrinib tursin.
- Shartlar va imzolar: boshlanish sanasi va ish muddati, har bir toʻlov qachon toʻlanadi, nimalar kirmaydi va qoʻshimcha ish qanday kelishiladi, soʻng ikki tomonning imzosi va sanasi.
Namunada — 2026-yil 16-noyabrdagi 12-sonli smeta — beshta ish qatori va boʻyoq hamda materiallar uchun 1 460 000 soʻmlik bitta qator bor. Oraliq jami 4 800 000 soʻm; namunadagi usta QQS toʻlovchisi emas, shuning uchun jami ham 4 800 000 soʻm. 30% avans ish boshlanishidan oldin 1 440 000 soʻm, ish tugagach esa 3 360 000 soʻm degani; narx 2026-yil 30-noyabrgacha amal qiladi. 30% — faqat misol: ayrim xizmatlar uchun avans miqdori qoidalarda yozilgan, bu haqda qancha avans soʻrash kerak maqolasida batafsil.
Smeta qanday tuziladi: bosqichma-bosqich
- Narxlashdan oldin obyektni koʻring. Oʻlchang, suratga oling va ishni oʻzgartiradigan narsalarni yozib oling: yorilgan suvoq, suriladigan mebel, mashinani qayerga qoʻyish, qaysi soatlarda ishlash mumkinligi. Mijozning suratlari boʻyicha narxlasangiz, buni shartlarda yozing.
- Mijoz nima xohlashini soʻrang: rang va pardoz, materiallarni kim oladi, ish qachongacha bitishi kerak. Javoblar ish nomlariga aylanadi.
- Ishni mijoz koʻz oldiga keltira oladigan bandlarga boʻling (tayyorlash, gruntovka, devorga ikki qatlam boʻyoq, shift, plintuslar) — har biri miqdori va birligi bilan.
- Har bir bandni narxlar roʻyxatingizdan narxlang: ishni soatbay yoki birlik boʻyicha, materiallarni zaxira va ustama bilan. Bu sonlarga qanday kelish ish narxini qanday hisoblash maqolasida.
- Shartlarni yozing: avans va toʻlov tartibi, boshlanish sanasi va muddat, nimalar kirmaydi va «Qoʻshimcha ishlar faqat yozma roziligingiz bilan, alohida narxda» degan qator.
- Amal qilish muddatini qoʻying: mijoz qaror qilishga ulgursin, lekin narxlaringiz ham bu orada oʻzgarib ketmasin. Namunada — ikki hafta.
- Smetani obyektdan qaytgan kuniyoq yoki ertasiga yuboring — mijoz qaysi messenjerda yozishsa, oʻsha yerga, Telegram yoki WhatsApp orqali — va katta ishni u bilan telefonda koʻrib chiqing.
- Ishni boshlashdan oldin imzolating. Keyin biror narsa oʻzgarsa, oʻzgarish va uning narxini yozing va xuddi shunday tasdiqlating. Ish tugagach, bajarilgan ishlar dalolatnomasi mijozga ishni smetaga solishtirib qabul qilish imkonini beradi.
Bepul shablonlardan qanday foydalanish
Chop etiladigan blank (PDF) — A4 formatdagi bitta sahifa: sizning maʼlumotlaringiz, mijoz, ish qatorlari, jami, shartlar va ikki imzo uchun joy. Uni mijoz oldida toʻldiring va imzolangach suratga oling — shunda ikkalangizda ham nusxa boʻladi.
Excel shablonda uchta varaq bor. «Smeta» varagʻida har bir qator miqdorni narxga koʻpaytiradi, formulalar esa oraliq jami, chegirma, soliq, jami, avans va qoldiqni hisoblaydi; uchta foizni kiriting yoki 0 qoldiring. «Narxlar roʻyxati»da nusxa olish uchun doimiy ishlaringiz va narxlari turadi. Har bir mijoz uchun alohida nusxa saqlang, keyin chop eting yoki PDF qilib saqlang. Google Sheetsda ishlatish uchun faylni Google Drivega yuklang va ustiga ikki marta bosing: Google yordam sahifasiga koʻra, Drive Office fayllarini tahrirlash uchun ochadi.
Oyiga bir nechta smeta uchun qogʻoz blank yetarli; qatorlar koʻp boʻlsa yoki bir xil narxlarni qayta-qayta ishlatsangiz, jadval oʻzini oqlaydi.
Smeta qachon yozma boʻlishi kerak, qanchalik majburiy va uni bekor qilish mumkinmi
Yozma shakl. Ish kelishilgan zahoti bajarilmasa, shartnoma yozma boʻlishi kerak: «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun oldindan beriladigan buyurtmalar boʻyicha keyinroq bajariladigan shartnomani yozma shaklda tuzishni talab qiladi (8-modda). Fuqarolik kodeksiga koʻra, fuqarolar oʻrtasidagi bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan ortiq bitimlar oddiy yozma shaklda tuziladi (108-modda) — 2026-yil 1-sentabrdan bu 4 400 000 soʻmdan ortiq degani. Yozma shakl boʻlmasa, bitim haqiqiyligicha qoladi, lekin nizo chiqsa, uni guvohlar bilan isbotlab boʻlmaydi (109-modda). Aholiga maishiy xizmat koʻrsatish qoidalari ham buyurtmani belgilangan shakldagi hujjat bilan rasmiylashtirishni va ish davomidagi oʻzgarishlarni shu hujjatga kiritishni talab qiladi (Vazirlar Mahkamasining 399-son qarori, 5-ilova). Shunday qilib, imzolangan smeta va shartlar — kelishuvning eng oddiy yozma isboti.
Smeta qanchalik majburiy. Ijrochi tuzgan smeta mijoz tasdiqlagan paytdan boshlab shartnomaning bir qismiga aylanadi (Fuqarolik kodeksi, 636-modda). Smeta taxminiy yoki qatʼiy boʻladi va, eng muhimi, hujjatda bu yozilmagan boʻlsa, smeta qatʼiy hisoblanadi. Qatʼiy smetani, qoida tariqasida, usta ham oshira olmaydi, mijoz ham kamaytira olmaydi; istisno — shartnoma tuzilganda koʻzda tutib boʻlmagan materiallar yoki uchinchi shaxslar xizmatlarining ancha qimmatlashishi. Taxminiy smeta qoʻshimcha ishlar tufayli ancha oshadigan boʻlsa, mijozni oʻz vaqtida ogohlantirishingiz shart; u rozi boʻlmasa, shartnomadan voz kechib, bajarilgan qism uchun toʻlaydi. Ogohlantirmagan usta ishni smetadagi narxda tugatadi. Qonunda «ancha» uchun foiz belgilanmagan, shuning uchun narx oʻzgarishi mumkin boʻlsa, hujjatga «Taxminiy smeta» deb yozing va qoʻshimcha ishlar qanday kelishilishini koʻrsating.
Amal qilish muddati. Muddati koʻrsatilgan smeta — oferta: shu muddat ichida uni qaytarib olib boʻlmaydi, mijoz muddat ichida rozilik bersa, shartnoma tuzilgan hisoblanadi (Fuqarolik kodeksi, 368 va 372-moddalar). Mijoz boshqa shartlar bilan rozi boʻlsa, bu yangi taklif, shuning uchun oʻzgargan smetani qayta yuboring (375-modda).
Bekor qilish. Oʻzbekiston qonunlarida mijozning uyida tuzilgan shartnomani bir necha kun ichida sababsiz bekor qilish muddati yoʻq. Buning oʻrniga maishiy pudratda mijoz ish topshirilgunga qadar istalgan vaqtda shartnomadan voz kechishi mumkin: u bajarilgan ishga mutanosib haqni va shu paytgacha qilgan xarajatlaringizni toʻlaydi, bu huquqni olib tashlaydigan shart esa oʻz-oʻzidan haqiqiy emas (Fuqarolik kodeksi, 657-modda). Usta ishni oʻz vaqtida boshlamasa yoki muddatda tugatmasligi aniq boʻlib qolsa, mijoz shartnomadan voz kechib, zararni qoplashni talab qilishi mumkin (Isteʼmolchilar huquqlari toʻgʻrisidagi Qonun, 19-modda). Kapital taʼmirlash kabi qurilish ishlarida smetada hisobga olinmagan qoʻshimcha ish chiqsa, mijozga xabar berasiz; oʻn kun ichida javob boʻlmasa, bu ishlarni toʻxtatasiz (Fuqarolik kodeksi, 670-modda).
Koʻp uchraydigan xatolar
| Xato | Nima buziladi | Oʻrniga nima qilish kerak |
|---|---|---|
| «Mehmonxonani boʻyash — 5 million» kabi bitta qator | siz va mijoz turli ishlarni eslab qolasiz | har bir bandni miqdori bilan yozing |
| amal qilish muddati yoʻq | mijoz narxlar oshgandan keyin, oylar oʻtib «ha» deydi | doim sana yozing |
| smeta turi yozilmagan | qonun boʻyicha u qatʼiy hisoblanadi va narxni oshirib boʻlmaydi | «taxminiy» yoki «qatʼiy» deb yozing |
| materiallar aniq yozilmagan | mijoz siz narxlagandan yaxshiroq mahsulot kutadi | markasi, navi yoki ajratilgan summani yozing |
| qoʻshimcha ish haqida hech narsa yoʻq | oxirgi hisob-kitobda bahs | qoʻshimcha ish va narxini oldindan yozma kelishing |
| imzosiz ish boshlash | nima kelishilgani isbotsiz qoladi | avval imzo va sana |
| oʻzgarishlarni faqat telefonda kelishish | yakuniy summa smetaga mos kelmaydi | oʻzgarishni yozing va tasdiqlating |
| summani qoʻlda hisoblash | jami toʻgʻri chiqmagan smeta beparvo koʻrinadi | hisobni shablon yoki ilovaga topshiring |
Koʻp beriladigan savollar
Smeta nima?
Smeta — ishni boshlashdan oldin tuziladigan narx hisobi: har bir ish va material miqdori, birligi va narxi bilan, jami, avans va shartlar. Fuqarolik kodeksi ish bahosini aniqlash usullaridan biri sifatida aynan smetani tilga oladi (636-modda).
Smeta qanday tuziladi?
Obyektni koʻring va oʻlchang, ishni bandlarga boʻling, har bir bandni narxlang, materiallarni alohida yozing, jami, avans va shartlarni qoʻshing, amal qilish muddatini qoʻying va mijozga imzolating. Yuqoridagi blank va shablonda bularning hammasi bor.
Imzolangan smeta shartnoma hisoblanadimi?
Mijoz tasdiqlagan smeta pudrat shartnomasining bir qismiga aylanadi (Fuqarolik kodeksi, 636-modda). Unda taxminiy yoki qatʼiyligi yozilmagan boʻlsa, qatʼiy hisoblanadi, shuning uchun buni aniq yozing.
Usta smetadagidan koʻp pul olishi mumkinmi?
Qatʼiy smeta boʻyicha, qoida tariqasida, yoʻq. Taxminiy smetada qoʻshimcha ishlar narxni ancha oshirishi aniq boʻlishi bilan mijozni ogohlantiring va uning roziligini yozma oling; ogohlantirmasangiz, smetadagi narxda ishlashingizga toʻgʻri keladi.
Smeta tuzish uchun pul olinadimi?
Smeta uchun haq haqida alohida qoida yoʻq: koʻp ustalar smetani bepul tuzadi, chunki ish shundan boshlanadi. Maishiy xizmat qoidalari esa ustani uyga chaqirish uchun qoʻshimcha haq olinishini aytadi. Chaqiruv yoki smeta uchun haq olsangiz, buni borishdan oldin ayting va mijoz sizni yollasa, bu summa umumiy narxdan ayiriladimi — shuni ham kelishing.
Quotio qanday yordam beradi
Quotio, biz Android uchun ishlab chiqqan ilova, shu smetani mijoz oldida telefoningizda tuzadi. Ish va materiallarni oʻz narxlar roʻyxatingizdan tanlaysiz (u 10 ta kasb uchun tayyor bandlar bilan boshlanishi mumkin), miqdorni katta klaviaturada terasiz, ilova esa chegirma, soliq, avans va amal qilish muddatini qoʻshadi. Mijoz ekranda barmogʻi bilan imzolaydi, smeta uning ismi, sanasi va vaqti bilan «Kelishilgan» boʻladi, PDF esa mijozning WhatsApp chatiga, Telegramga yoki boshqa istalgan ilovaga ketadi — mijoz tilida, oʻzbekcha yoki ruscha. Keyin shu ish uchun dalolatnoma va toʻlov kvitansiyalari tuziladi. Bepul: oyiga 10 ta buyurtma, har biri barcha hujjatlari bilan, va narxlar roʻyxatida 30 tagacha oʻz bandingiz. Quotio Pro — 7 kun bepul sinovli yillik obuna: cheklovsiz buyurtmalar, logotip va rasmlar. Ilova hisobvaraq-faktura va fiskal chek chiqarmaydi. Quotio Google Playda
Manbalar
- Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism), 636, 637, 642, 656–658, 670-moddalar — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (Lex.uz), Oʻzbekiston, 1996 (oʻzbekcha matn)
- Fuqarolik kodeksi (ikkinchi qism), ruscha matn — Lex.uz, Oʻzbekiston, 1996
- Fuqarolik kodeksi (birinchi qism), 108, 109, 367–375-moddalar — Lex.uz, Oʻzbekiston, 1995
- «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 8 va 19-moddalar — Lex.uz, Oʻzbekiston, 1996 (2026-yilgi tahrir)
- Aholiga maishiy xizmat koʻrsatish qoidalari (Vazirlar Mahkamasining 1995-yil 12-oktabrdagi 399-son qarori, 5-ilova) — Lex.uz, Oʻzbekiston, 1995 (2024-yilgi tahrir)
- Prezidentning 2026-yil 23-iyundagi PF-115-son Farmoni (bazaviy hisoblash miqdori) — Lex.uz, Oʻzbekiston, 2026
- Soliq kodeksi, 465-modda — Lex.uz, Oʻzbekiston, 2019 (2026-yilgi tahrir)
- Office fayllari bilan ishlash — Google Docs Editors Help, 2026
Muallif: Sanjar Jabborov, Quotio ilovasi dasturchisi. Umumiy maʼlumot, yuridik yoki soliq maslahati emas: amaldagi qoidalarni lex.uz saytida tekshiring. Yangilangan sana: 2026-yil 15-noyabr.